مجله کانگورو
همه چیز درباره تاریخچه هوش مصنوعی در جهان
همه ما واژه هوش مصنوعی را شنیدهایم و کمتر کسی را امروزه پیدا میکنید که از چت باتها استفاده نکرده باشد اما آیا میدانستید که ایده هوش مصنوعی به بیش از صد سال پیش برمیگردد؟! بله، هوش مصنوعی جان خیلی پیرتر از چیزی است که ما فکرش را میکردیم. تاریخچه هوش مصنوعی مسیر پر پیچ و خمی است که از ایده آن شروع میشود و تا به امروز به طول میانجامد.
واقعا جالب است که از ابتدا چه فکری وجود داشت؟ چطور شد که چنین ابزار جالبی درست شد؟ و امروز حتی یک ویدیو واقعی کامل را با چنین ابزاری میسازند؟ در ادامه قصد داریم که بیشتر در مورد موضوع تاریخچه هوش مصنوعی در جهان و ایران صحبت کنیم و ببینیم که داستان هوش مصنوعی از کجا شروع شد.
اگر تمایل دارید تا از ابزارهای مختلف هوش مصنوعی استفاده یا با آنها آشنا شوید، محصولات هوش مصنوعی ما را از دست ندهید. علاوه بر ارائه اکانتهای پرمیوم آنها، توضیحات کاملی هم در موردشان نوشتهایم.
پیشینه هوش مصنوعی
قصد ندارم خیلی مقاله شبیه کتابهای درسی شود بنابراین با یک مثال خودمانیتر شروع میکنیم. تا به الان کارتون Wall-E را دیدهاید؟ این کارتون در مورد زمانی است که زمین غیرقابل سکونت شده (ظاهرا!) و آدمها در سفینهای بزرگ بیرون از منظومه شمسی زندگی میکنند. تمام کارهایشان را هم رباتهای هوشمند انجام میدهند. در حدی که همگی چاق شدند و نمیتوانند راه بروند. (پیشنهاد میکنم اگر این کارتون را ندیدید، حتما وقت بگذارید و تماشا کنید، واقعا شاهکار است.)
داستان داشتن رباتهای هوشمند فقط در مورد آینده نیست. شاید اگر کمی تاریخ انسان را دقیق نگاه کنیم متوجه میشویم که همیشه دنبال ابزارهایی برای اتومات کردن کارها بوده و البته کم کردن خطای انسانی. غیر از این است که ماشین حسابها برای اتوماتیک کردن ضرب و تقسیم و برخی از اعمال ریاضی است. به نظرتان چرا خلق شد؟
تاریخچه هوش مصنوعی هم از دل همچین خواستهای شروع شد. داشتن ماشینی هوشمند که کارهای سخت را انجام دهد. سایت کورسرا مقاله جالبی در مورد تاریخچه هوش مصنوعی دارد که از جنبه متفاوتی به موضوع نگاه کرده است.
لینک مقاله: www.coursera.org/articles/history-of-ai
ایده ماشین هوشمند قبل از 1900
در تاریخچه هوش مصنوعی سالهای پیش از 1900، کامپیوتر و ماشین هوشمند در حد ایدههایی مهندسی بودند که توسط تعدادی از دانشمندان نخبه مطرح شدند. اگر کمی کتابهای تاریخ علم را باز کنید، متوجه میشوید که قرن 19، قرن انواع ماشینهای مکانیکی و رشد تئوریهای ترمودینامیک بود. اوایل قرن 19 بود که “پدر کامپیوتر” تئوری جالب خودش در مورد اولین کامپیوتر دیجیتال اتوماتیک مطرح کرد.
چارلز ببیج (Charles Babbage) ریاضیدان و مهندس انگلیسی، معمولا به عنوان پدر کامپیوتر شناخته میشود. اواسط سالهای 1830 اولین برنامههای خودش در مورد یک ماشین تحلیلی (Analytical Machine) را مطرح کرد که متاسفانه هرگز کامل نشد اما به عنوان پایههای کامپیوترهای امروزی شناخته میشوند. قبل از این ماشین هم یک ماشینحساب حرفهای خلق کرده بود که با دقت بالایی محاسبات را انجام میداد.
معروفترین جمله ببیج در مورد ماشین تحلیلیاش دقیقا همان چیزی است که ما امروزه با آن روبرو هستیم. او ادعا کرده بود که به محض کار کردن ماشین تحلیلی، آینده علم به دست آن هدایت میشود. جملهای که سال 1830 مطرح شد اما ما امروز آن را میبینیم. جمله چارلز ببیج در مورد ماشین تحلیلی:
“As soon as an
Analytical Engine
exists, it will necessarily guide the future course of the science. Whenever any result is sought by its aid, the question will then arise — by what course of calculation can these results be arrived at by the machine in the shortest time?”Charles Babbage
همانطور که تاریخ هوش مصنوعی را میخوانید، پکیج Dicloak، یکی از پکیجهای معروف AI، را ببینید. مجموعهای از هوش مصنوعیهای معروف به همراه توضیحاتشام.
اولین سالهای ایده هوش مصنوعی بین سالهای 1900 تا 1950
بین سالهای 1900 تا 1920 بحث رباتهای هوشمند بیشتر مطرح و پایش به دنیای هنر و تئاتر هم باز شد. واژه ربات اولین بار سال 1920 توسط جوزف چابک مورد استفاده قرار گرفت. ربات از واژه Robota که برای زبان چک است، مشتق شده و به معنای کار اجباری (Forced Labour) است.
29 سال بعد، ادموند بارکلی(Edmund Berkeley)، دانشمند علوم کامپیوتر کتابی با عنوان مغزهای غولپیکر یا ماشینهایی که فکر میکنند را منتشر کرد. در این کتاب آقای بارکلی مدلهای کامپیوتر را با مغزهای انسان مقایسه کرد.
در بین سالهای 1900 تا 1950 یک نام مشهور دیگر هم وجود دارد و آن هم جان نیومن است. نیومن نام آشنایی در ریاضیات است اما کارهای زیادی در زمینههای فیزیک و کامپیوتر هم انجام داده است. یکی از مشهورترین تلاشهای او در زمینه کامپیوترهای مدرن، تعریف مدلی برای کامپیوتر است تا دستورات برنامه و دیتاهای آن را در یک مموری ذخیره کند. مدلی که معروف به معماری نیومن است و هنوز هم در کامپیوترهای جدید مورد استفاده قرار میگیرد.
متاسفانه، جان نیومن سال 1957 زمانی که فقط 52 سال داشت فوت میکنند و این مسیر زیاد ادامه پیدا نمیکند. تا اینکه چهرههای دیگری به سر کار آمدند.
رشد هوش مصنوعی بین سالهای 1957 تا 1979
بالاخره به قسمتی که تاریخچه هوش مصنوعی رسیدهایم که احتمالا از آن فیلم دیدهاید فیلم Imitation Game در واقع زندگینامه یکی از چهرههای معروف دنیای کامپیوتر و هوش مصنوعی است که جلوتر بیشتر در مورد او صحبت خواهیم کرد.
اگر بخواهم یک تصویر کلی در مورد آن سالها به شما بدهم باید از یک اتاق شلوغ پر از خانمهایی شروع کنم که در حال محاسبه هستند. ناسا اینطوری محاسبات پیچیدهای مثل محاسبه مسیر راکت را انجام میداد. گروههایی با عنوان “کامپیوتر انسان” که متشکل از تعداد زیادی نیرو، اکثرا خانم، محاسبات سنگین و پیچیده را انجام میدادند. این وضعیت ادامه داشت تا جنگ جهانی دوم.
آلن تورینگ؛ هوش مصنوعی و کامپیوتر برای نجات جان انسانها
آلن تورینگ یکی از ریاضیدانان معروف انگلیسی است که نقش مهمی را در پیدا کردن کدهای محرمانه در طول جنگ جهانی دوم بازی کرد. او تصور میکرد که میتوان دستگاهی را ایجاد که بر اساس دستورات داده شده به آن عمل کند اما به مرور بیشتر از تابع تعریف شده عمل کند. زمانی که تورنیگ زندگی میکرد تکنولوژی لازم برای ساخت ماشین هوشمند یا کامپیوتر به مفهوم امروزی وجود نداشت.
یکی دیگر از کارهای جالبی که آلن تورینگ انجام داد، ابداع یک بازی با عنوان بازی تقلید یا Imitation Game بود که بعدها به عنوان تست آلن تورینگ شهرت پیدا کرد. این تست نشان میدهد که تا چه اندازه شبیه به انسان کار میکند.
یکی از دستاوردهایی که مدلهای زبانی بزرگ (LLM) دارند همین است که در تست تورینگ قبول شدهاند. از جمله معروفترینشان، مدل جدیدتر هوش مصنوعی ChatGPT یعنی ChatGPT 5 است. اینکه اکانت پرمیوم یا پلنهای مختلف این هوش مصنوعی دقیقا چه هستند در مطالب صفحه اکانت پرمیوم chatgpt آمده است.
کنفرانس دارتمونث و سخنان جان مککارتی
دو سال بعد از مرگ آلن تورینگ، جان مککارتی استاد ریاضیات کالج دارت مونث، کنفرانسی را برگزار کرد تا در مورد ماشینهایی که فکر میکنند صحبت شود. گروهی که در این کنفرانس شرکت کردند، اعتقاد داشتند که دانش را با توصیفات دقیق میتوان به ماشینها یاد داد.
“Every aspect of learning or any other feature of intelligence can in principle be so precisely described that a machine can be made to simulate it”
Dartmouth conference
در همین کنفرانس، جان مککارتی عبارتی را برای توصیح ماشینهایی که مانند انسان فکر میکنند را مطرح کرد، هوش مصنوعی یا Artificial Intelligence. اگر دقت کنید کمکم به شکل امروزیتر نزدیکتر شدهایم اما داستان خیلی جالبتر از این حرفاست.
پیشرفت AI بین سالهای 1960 تا 1987
بعد از کنفرانس داتمونث، بین سالهای 1960 تا 1970 پیشرفتهای زیادی در زمینه هوش مصنوعی حاصل شد. زبانهای کامپیوتری نوشته شدند که هنوز هم استفاده میشوند و اولین چتبات هم خلق شد. چند اتفاق مهمی که در این سالها رخ داد:
- هوش مصنوعی ELIZA اولین چتباتی که میتوانستند برای تراپی استفاده کنند.
- سالهای 1966 تا 1972، مرکز هوش مصنوعی دانشگاه استنفورد، Shakey the Robot را درست کرد که قابلیت حرکت داشت و دارای سنسور و دوربین بود تا محیط اطرافش را بررسی کند.
- برگزاری کنفرانسهای بینالمللی در سال 1977 و 1979 برای به اشتراکگذاری اطلاعات مربوط به هوش مصنوعی.
- دانشمندی به نام جیمز لایتهیل در سال 1974 مقالهای انتقادی در مورد پیشرفت ناچیز هوش مصنوعی منتشر کرد. مقالهای که بعدها زمستان هوش مصنوعی را رقم زد.
- تاسیس موسسه هوش مصنوعی آمریکا (AAAI) در سال 1979
اولین سکوت هوش مصنوعی بین سالهای 1987 تا 1993
زمانی که لایتهیل مقاله انتقادی را در مورد پیشرفت کم هوش مصنوعی منتشر کرد. نظرات در مورد AI تغییر کرد. برخی از کمکهزینههای تحقیقاتی قطع شدند و دنیای هوش مصنوعی وارد یک دوره ساکت معروف به زمستان هوش مصنوعی (AI Winter) شد. (این عبارت اولین بار سال 1984 استفاده شد.)
بین سالهای اواخر 1970 تا اوایل 1990 پیشرفتهای کمی در زمینه هوش مصنوعی رخ داد. انتظارات از هوش مصنوعی و محدودیتهای تکنولوژی در این دوره بررسی شدند.
رشد دوباره هوش مصنوعی بین سالهال 1993 تا 2011
دو دهه سکوت با یک ماشین خودران شکسته شد. سال 1986، یک دانشمند خوشذوق آلمانی به نام ارنست دیکمان (Ernst Dickmanns) ماشینی را ساخت که بدون راننده حرکت میکرد.
AI از 2011 تا به امروز
